DOWN ON THE GROUND

De fotoserie Adam en Ewald van kunstenares Sooreh Hera, onlangs afgestudeerd aan de Koninklijke Academie, legt onbedoeld bloot hoe het met hedendaagse kunst gesteld is. Het volk prijst braaf de de nieuwste kleren van de keizer uit angst voor dom te worden versleten, maar iedereen ziet van verrre dat de keizer met veel poeho in zijn blootje loop. Het gaat in de kunst allang niet meer om schoonheid, maar om simplistische maatschappijkritiek van middelmatige geesten.
Wat wilde Hera eigenlijk onthullen met haar als de profeet Mohammed vermomde homo's? Die vraag alleen al - naar de bedoeling van de maker - is taboe. Daarvoor is een kunstenaar te ver verheven boven de toeschouwer. (En misschien is deze heerlijke onaanraakbare status de reden dat er jaarlijks in Nederland nog steeds zo'n achthonderd 'autonome' kunstenaars afstuderen aan kunstacademies.)
Maar goed, laten we aannemen dat Hera met de foto's van Ghosro en Farhad, twee uit Iran afkomstige homo's, het taboe rondom homoseksualiteit in islamitische landen aan de orde wilde stellen. Wat had Mohammed hier dan in hemelsnaam mee te maken? Wilde de kunstenares aantonen dat hij er een heimelijke verhouding op nahield met zijn schoonzoon Ali? Het is mij niet duidelijk.
Ik denk dat het Hera geen moment is gegaan om de inhoud, maar om de rel zelf. Ze wist als Iraanse vluchtelinge haarfijn wat een expositie van haar foto's in Nederland zou veroorzaken in het Midden-Oosten. De combinatie 'homo' en 'Mohammed is daarvoor voldoende. En Wim van Krimpen, directeur van het Haagse Gemeentemuseum, deed toen hij erachter kwam dat het hier om beledigende afbeeldingen van de profeet Mohammed ging, precies wat Hera wenste: 'censuur' plegen. Het hoogst haalbare voor een pas afgestudeerde kunstenaar: 'onvertoonbare' kunst maken. Niemand leek zich ooit de vraag te hebben gesteld - zelfs Van Krimpen niet - of deze opgeblazen portretten van halfnaakte mannen van enige kwalitatieve waarde waren. Het antwoord is natuurlijk nee. Sterker: zelfs ik had deze lamlendige kiekjes kunnen nemen.
Daar komt bij dat ik de maskers van Mohammed tamelijk vergezocht vind, zelfs inconsequent binnen de rest van het werk. Geen van de andere door Hera geportretteerde homo's draagt namelijk maskers.
De Hera-affaire toont dat kunst is verworden tot een koud kunstje: een minimaal ideetje met maximaal schokeffect. En daar is in een tijdperk van godsdienst-twist niets moeilijks aan. De toeschouwer voor gek zetten, met plaatsvervangende schaamte opzadelen, angst en walging oproepen, provocatief en moedwillig beledigen, daar gaat het om. Dure catalogi noemen het 'de verbeelding van de toeschouwer in werking zetten' of zoiets.
Maar ik vraag me werkelijk af wat al die tentoongestelde volle asbakken, lelijke bouwketen, gebroken porseleinen kopjes, erotisch aangeklede kinderen en profeten in de musea voor moderne kunsten toevoegen aan deze wereld? Schoonheid in elk geval niet. Ik heb mij, in al mijn naiviteit, weleens afgevraagd wat er zou gebeuren als ik zo'n kunstwerk zou kopen. Zal de kunstenaar - in ruil voor mijn pakweg 100.000 euro - peukje voor peukje uit het museum naar mijn salontafel overbrengen? En is het dan nog kunst?
(...)
Welke belastingbetaler in Nederland heeft gevraagd om een lantaarnpaal ingepakt in een konijnevel, een als Mohammed verhulde homo, de snelwegpreludes, roze videoinstallaties, en nep-Picasso's in het plantsoen? Als mijn ingesleten vooroordelen dan zo nodig aan de kaak moeten worden gesteld, verkies ik liever een helder essay boven deze magere conceptkunst van minimale geesten. Wim van Krimpen heeft wel degelijk iets heldhaftigs gedaan: een 'jonge veelbelovende' kunstenares ontmaskerd als een keizerin zonder kleren. Wie volgt zijn voorbeeld?

(Fleur Jurgens)